Bilişsel Davranışçı Terapi Nedir?+Uygulama


Bilişsel Davranışçı Terapi Nedir? : Psikiyatri teorileri arasında en fazla kabul gören Bilişsel Davranışçı Teori özelliklerinden yararlanılarak uygulanır. Psikoterapi çeşitleri arasında önemli yere sahiptir. Terapinin ana amacı kişinin normal gelişim süreci içerisindeki anormal gelişen düşünce şemalarının düzeltilmesidir.

Teoriye göre gelişim süreci içerisinde çocukluk çağında öğrenilen bilişsel süreçler, öğrenilmiş düşünce ve inanç sistemlerinin oluşmasına neden olur. Bu sistemler şema olarak adlandırılır. Şemalar, değiştirilmesi çok güç olan katı kuralları içerir.

Şemaların neden olduğu düşünceler, bireylerin yaşamının ilerleyen dönemlerinde kendilerini belli ederler. Ancak kişiler bu düşünce kalıplarının farkında değildir. Tamamen kabul edilmiş düşünceleri içerdiği için bunların sorun oluşturabileceği göz önüne alınmaz. Şemaların farkına varmak oldukça güçtür.

Psikolojik bozuklukların ortaya çıkma sürecinde bu şemaların aktive edilmesi rol oynar. Aktive olduktan sonra şemaların etkilediği düşünce sistemleri hastalıkların oluşumuna yol açar. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi, şemaların ortaya çıkardığı olumsuz düşünceleri değiştirmek için belirli çalışmaları öngörür.

Şemalar nedeniyle oluşan psikolojik hastalıklar, insanların hayatlarını belirli yönlerde kısıtlar. BDT ile kısıtlamaların önüne geçilebilir, kişinin yaşamının genişlemesi sağlanabilir. Sıkıntı yaşatan düşüncelerle mücadele etmek için başvuran bireylerin kendi öz kaynakları kullanılır. Tedavi bitiminde, ileride ortaya çıkacak olan düşüncelerden etkilenmenin en aza indirilmesi için danışana yetiler kazandırılması hedeflenir.

scl 90 testi
scl 90 testi

Bilişsel Davranışçı Terapi sırasında danışan ve terapist arasındaki güven duygusu önemlidir. Şemaların ortaya çıkarılması genellikle zorlu süreçlerden sonra mümkün hale gelir. Danışanın kişisel özellikleri göz önüne alındığında bu sürecin zorluk derecesi artıp azalabilir.

Terapist ve danışanın ortak belirlediği hedefler için çalışmalar yapılır. Danışanın hayatının neden kısıtlandığı, sorunların nereden kaynaklandığı belirlendikten sonra bu sorunların çözümü için çeşitli uygulamalar yapılabilir. Seanslar sırasında öğrenilen yetilerin seanslar arasında uygulamasının yapılması, yeti kazanımı için önemlidir.

Bu bilgilere baktığımızda Bilişsel Davranışçı Terapi alan kişinin öğrenme yoluyla sorunlarının çözülmesi planlanıyor gibi görülebilir. İşin özü de budur. Öğrenmenin yaşı olmadığı gibi öğrenme belirli bir alanla da sınırlandırılamaz. Hayatımızdaki ‘sorunlu’ olarak gördüğümüz alanların çözümü için ‘öğrenme’ en iyi yoldur.

Bilişsel Davranışçı Terapi Nasıl Yapılır?

Bilişsel Davranışçı Psikoterapinin uygulama metotları oldukça çeşitlidir. Uygulamadaki kolaylıklar arasında belki de en önemli nokta bu çeşitliliktir. Teknikler hastalıklara özgü değişiklikler içerebilir. Depresyon Tedavisi bağlamında bakacak olursak, kişiye ‘iç görü’ kazandırmak bu tekniklerin en başında yer alabilir.

depresyon tedavisi yöntemleri
depresyon tedavisi nasıl yapılır

Bilişsel davranışçı terapi nasıl uygulanır sorusuna depresyon hastalığı açısından bakarsak iç görü kazanma çalışmaları ilk uygulama yöntemi olarak görülebilir. Depresyon Bilişsel Davranışçı Terapi ile tamamen yenilebilir!

a) İÇ GÖRÜ KAZANMA ÇALIŞMALARI

İç görü, farkındalık olarak tanımlanabilir. Ancak bu farkındalık günlük hayatta kullanılandan biraz farklı. Farkında olmanız gerekenler etrafınızda gerçekleşen olaylar değil, kendi iç dünyanızda meydana gelenler ve fark edilmesi zor olan düşüncelerdir.

Teoriye göre ortaya çıkan tüm duyguların altında düşünceler yatar. Eğer kendinizi üzgün hissediyorsanız, korkmuş hissediyorsunuz, kaygılı hissediyorsanız bu bir düşünceden dolayıdır. Bunların farkına varmak çok güçtür. Üzüldüğümüz zaman bunun altında farklı düşüncelerin yatacağının farkına varabilmek hiç kimse için kolay değildir.

Çok popüler olması nedeniyle kişiler arası ilişkilerden bahsetmek istiyorum. Genç bir kızın veya erkeğin kız-erkek arkadaşı tarafından terk edildiğini düşünelim. Bu olay buhran kaynağı olabilir. Ancak biz biliriz ki herkes bu olaydan aynı şekilde etkilenmez. Öyle kişiler görürsünüz ki olay hiç yaşanmamış gibi hayatına devam edebilir. Bastırılmış duyguları kenara bırakırsak, böyle insanların olabileceğini size anlatmak istiyorum.

Eğer terk edilen kişinin çocukluğunda kazanılmış ‘yetersizlik’ duygusu varsa olaydan etkilenme seviyesi üst düzeylere çıkabilir. Çocukluk döneminde ailesi tarafından diğer çocuklarla kıyaslanmış, aşağılanmış, kendisinde küçüklük duyguları oluşan bireyler için böyle durumlar daha ağır seyreder.

Üzgün olma durumunun altında yatan düşünce, bahsettiğimiz kişi için kendisinin yetersiz bir insan olduğu, diğer insanların kendisine kıyasla daha çekici (sadece güzellik olarak düşünmeyin) olduğu olabilir. Böyle düşünceler tüm insanların egosuna ters düşer, her kim olursanız olun bilinçaltınızda barındırdığınız bu düşünceler duygularınızı olumsuz etkileyecektir.

Bana sorarsanız, bilinçli eğitim almamış kişilerde bu çok zor. Eğitim derken, klasik anlamda bildiğimiz eğitimden bahsetmiyorum. İnsan üniversite de okusa, doktora da yapsa, profesör de olsa psikolojik eğitim almamışsa aynı olaydan aynı şekilde etkilenebilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri, bahsettiğimiz eğitimin ta kendisidir. Önceden uyarmak istiyorum, düşüncelerin farkına varmak gerçekten zordur. Terapi sırasında bile zorluklar canınızı sıkabilir. Yine de size yardımcı olan terapist bu zorlukların aşılması için büyük rol oynar. Bilişsel Davranışçı Terapi sayesinde düşüncelerin farkına varma yetisi kazanırsanız işin yarısını tamamlamış olursunuz. Hayatınız daha huzurlu devam edecektir.

Olumsuz Duyguların Altında Yatan OTOMATİK DÜŞÜNCELER

Otomatik düşünce terimiyle ilk kez İYİ HİSSETMEK adlı kitapla karşılaştım. Kitabı ”DEPRESYONA İYİ GELEN KİTAPLAR” yazısı içinde ayrıntılı olarak anlattım. Blog içerisinde İyi Hissetmekten o kadar çok bahsettim ki takipçilerim bu işten kazanç sağladığımı bile düşünebilir. (Maalesef böyle bir durum yok)

NOT: İyi Hissetmek kitabını okumanızı şiddetle öneririm. Eğer PDF formatına erişmek isterseniz yorumda belirtmeniz yeterli. E-Posta adresinize 24 saat içinde gönderirim.

Bilişsel Davranışçı Terapi, iç görü çalışmaları sırasında olumsuz duyguları tetikleyen otomatik düşünceleri fark etme yetisi üzerinde yoğunlaşır. Bilişsel Davranışçı Terapi, otomatik düşünceleri yakalamanız için size yardımcı olur. Belki de terapinin en önemli ve en temel özelliği budur. Duygularınızın altında yatan nedenleri öğrendiğiniz takdir de onlara karşı koymaya başlayabilirsiniz.

Otomatik düşünceler, altında bilişsel çarpıtmaların yattığı gerçekliğe uygun olmayan düşüncelerdir. İşin aslına bakarsanız bunlar size çok mantıklı gelebilir, fakat öyle değildir. Bana da ilk başlarda kendi otomatik düşüncelerim mantıklı geliyordu. Eğer düşünceleriniz aşağıdaki bilişsel çarpıtmalardan herhangi birini barındırıyorsa bilin ki onlar GERÇEK DEĞİL.

BİLİŞSEL ÇARPITMALAR

Aşağıdaki bilişsel çarpıtmaları her gün hepimiz yapıyoruz. Bunları ne kadar iyi tanırsak o kadar karşı koyabiliriz. Düşüncelerimizin olumsuz taraflarını düzelttiğimiz zaman daha huzurlu yaşam sürebiliriz.

1) Kişiselleştirme

Kendinizde suç arıyorsanız olayları kişiselleştiriyor olabilirsiniz. Kişiselleştirme, suçlu hissetmenin en önemli nedeni olan bilişsel çarpıtmadır. En iyi terapist bile kişiselleştirme hatasına düşebilir.

ÖRNEK : Hastası ölen bir doktorun ”Bu benim suçum, ne kadar kötü doktorum!” diye düşünmesi.

Bazı hastalar vardır ki ne kadar çabalarsanız çabalayın hayatta tutamazsınız. Eğer doktorsanız elinizden geleni yaptıktan sonra karşılaştığınız olumsuz durumlar sizin sorumluluğunuzda değildir.

Örnekler hayatın her alanına taşınabilir. Çocuğunuzun okul başarısının kötü olması nedeniyle bile kendinizi suçlu hissetmenize gerek yoktur. Suçlu hissederseniz, kişiselleştirme bilişsel çarpıtmasını uyguluyorsunuz demektir. Her ne kadar çocuk olsa da sonuçta o da bireydir ve kendi iradesi mevcuttur. Okul başarısı için kendisinin çabası gerekir.

2) Etiketleme

”Ben aptalın tekiyim”, ”Yaptığım salaklığa bak!”, tam da etiketleme çarpıtmasını yansıtan düşünceler.

3) -meli, -malı cümleleri

Şunu bilin ki hiç kimsenin hayatta zorunluluğu yoktur. Anneniz size yemek yapmak zorunda değildir, ben bu yazıyı yazmak zorunda değilim, sevgiliniz sizi terk etmemek zorun değil. ‘Beni terk etmemeli’ cümlesi size zarar verir. Doğrusu ‘Terk etmese iyi olur’dur. Anneniz yemek yapsa iyi olur, ben bu yazıyı yazsam iyi olur.

4) Duygusal Kararlar

Kendinizi nasıl hissettiğiniz sizin durumunuzu belirlemez. Başarısız hissediyor olabilirsiniz ancak bu öyle olduğunuz anlamına gelmez. Kendisini başarısız hisseden tıp öğrencileri gördüm. Bana sorarsanız çok başarılıydılar!

ilaçsız depresyon tedavisi
ilaçsız depresyon tedavisi
5) Aşırı Büyütme

Felaket! Böyle nitelediğiniz olaylar oluyordur değil mi? Halbuki felaket nedir ki? Yaptığınız şeyler ne kadar korkunç olabilir? Hayatta insan öldüren katiller varken sizin yaptıklarınız ne kadar korkunç olabilir?

6) Sonuçlara Atlama

Kendimin en çok yaptığı bilişsel çarpıtma diyebilirim. Zihin okuma ve falcılık yapma olarak ikiye ayırabiliriz. Ben genelde zihin okurum. ‘Ne kadar salak birisi olduğumu düşünüyor olmalı’ gibi bir düşünce akıl okumaya girer. ‘Yarın patrondan azar işiteceğim’ diye düşünürseniz falcılık yapıyorsunuz demektir. Ne karşınızdaki kişinin düşüncesini bilebilirsiniz ne de yarın ne olacağını.

7) Olumluyu Geçersiz Kılma

Yaptığınız olumlu işleri göz ardı ediyorsanız, yanılıyorsunuz. Sevdiğiniz birisine yardım ettiniz ve size teşekkür ediyor. ‘Yok hiç önemli değil’ mi diyorsunuz? Bence önemli. Ona göre de önemli ki teşekkür ediyor. Bırakın sizin içinde önemli olsun, teşekkürü kabul edin, kendinizle gurur duyun!

8) Zihinsel Filtre

Mesleğim olduğu için doktorlukla ilgili örnekler bulmak çok kolay oluyor. Zihinsel filtreye de böyle bir örnek vereceğim. Farz edelim ki doktorsunuz, 112’den çağrı geliyor, yakınlarda tren kazası olmuş ve 10 yaralıyı sizin çalıştığınız hastaneye gönderiyorlar. 7 kişiyi kurtardınız ancak 3 kişi hayatını kaybetti. Eğer kaybedilen 3 kişi için kurtardığınız 7 kişiyi görmezden geliyorsanız filtreleriniz sorunlu demektir.

9) Aşırı Genelleme

Başınıza kötü olaylar gelebilir. Ancak böyle durumda ‘hep böyle olur zaten’, ‘hep beni bulur’ gibi cümleler kuruyorsanız biraz genelleme yapıyorsunuzdur. Herkes böyle durumlarla zaman zaman karşılaşır ancak sürekli değildir.

10) Ya Hep Ya Hiç Düşüncesi

İşlerini her zaman çok güzel yaparsınız. Bankacı olarak çalışıyorsunuz, hiçbir zaman açık vermiyorsunuz. Çalışmanızın 25. yılında 1000 TL açık verdiniz ve kendinizi çok kötü hissettiniz. Neden? Sizin de hata yapma özgürlüğünüz var. Hatalarımız bizi geliştirir, bedel ödemek bizi güçlü kılar.

İç Görü Sonrası

Yine örneğimizden ilerleyecek olursak, yetersizlik düşünceleri içerisindeki kişi ‘iç görü’ kazandığında önüne başka sorunlar çıkar. Eğer bu düşüncelere gerçekten inanıyorsa bunun doğru olmadığının gösterilmesi gerekir. Emin olun dünya üzerindeki her insan EŞİTTİR. Elbette bazılarımız daha zeki, bazılarımız daha kaslı, bazılarımız daha güzel, bazılarımız daha agresif, bazılarımız daha mülayim…

depresyondan kurtulmak
depresyondan kurtulmak

İşin özüne baktığımızdaysa hepimiz insanız, hepimiz eşitiz. Herkesin kendisine özgü artıları ve eksileri mevcut. Einstein belki geçen yüzyılın en zekisi insanıydı ama mutlu muydu? Evliliğinde mutlu olmadığını, ilişkilerini düzgün yürütemediğini hepimiz biliyoruz. Ulu Önderimiz Mustafa Kemal Atatürk, geçtiğimiz yüzyılın en başarılı lideriydi, bir de ona sorsak, mutlu muydu, huzur içinde miydi?

Dünyanın en zengin kişisini düşünün (ki böyle bir kişi yoktur), her şeye ulaşabilir, her şeyi yapabilir, hem de ne isterse! Peki ya mutluluk? İç huzur? Bence dünyanın en zengin kişisi için bunlara ulaşabilmek çok güç. Şahsen ben sürmesi çok daha eski olan 1975 model bir arabayı sürerken 2015 model arabayı sürdüğüm zamana göre çok daha fazla zevk alıyorum. Çünkü zor ve ben zor olanı yapabiliyorum. Bu düşünce güzel!

b) TEMEL İNANÇLARI BELİRLEMEK

Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri sayesinde olumsuz düşüncelerimizin altında yatan temel inançları öğrenebiliriz. Benim İyi Hissetmek kitabıyla beraber yaptığım Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri bu konuda bana çok yardımcı oldu.

Örneğimiz üzerinden ilerleyelim, terk edilmiş kız kendisini kötü hissediyor. Duygunun altında yatan düşüncesi ‘yetersizlik’. Ona soracağımız ‘bu ne anlama gelir’ sorusuyla temel inancını öğrenebiliriz. ‘Yetersiz olduğunu düşünelim, bu ne anlama gelir?’

‘Yetersiz biriysem sevilmeye layık değilimdir’ cevabını aldıktan sonra karşımızdaki kişinin sevilmeye layık olmadığı gibi bir inanç içerisinde olduğunu anlarız.

c) AKTİVİTE ÇALIŞMALARI

Depresif kişiler gerçekten hiçbir şey yapamaz halde olabilirler. Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri ile bunun önüne geçilebilir. Yapılacak olan çizelgeyle kişinin hayata katılması sağlanabilir.

Yataktan bile çıkmak istemeyecek hastaların yapmaktan zevk aldığı şeyler sorgulanır. Zevk aldığı aktiviteler olsa bile bunlar içerisinde de hiyerarşi belirlemek gerekir. Yapması en kolay olandan en zor olana doğru aktiviteleri gerçekleştirmesi beklenir.

d) ZİHİNDE CANLANDIRMA

Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri içerisinde uygulaması en kolay olanı diyebiliriz. Sadece oturup düşünerek sorunlarınızı çözebileceğinizi düşünün! Galiba bunun herkes için uygun olduğunu söyleyebiliriz. Kimseyi zorlamayacak…

Yapmaktan çekindiğiniz, yapamayacağınızı düşündüğünüz olayları zihninizde canlandırabilirsiniz. Karşınızdaki kişinin hoşlanmadığı davranışını ona söylemekte zorluk mu çekiyorsunuz? Oturun ve bunu yaptığınızı defalarca düşünün. Emin olun bu çalışmadan sonra istediğiniz şeyi yapmak çok daha kolay olacaktır.

e) ROL YAPMA

Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri arasında daha çok Davranışçılık üzerine yoğunlaşan bir uygulamadır. Topluluk önünde konuşma yapmaktan çekinen kişi için, konuşmasından önce prova yapması onun endişesini giderebilir. Aklındaki olumsuzlukların olmadığını gördüğü zaman konuşması esnasında çok daha rahat olabilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi uygulayıcısı, ekip arkadaşlarıyla birlikte topluluk oluşturup danışana konuşma yapma şansı tanır. İnsanlar önünde konuşma yapan danışan korkularının gerçek dışı olduğunu görür, gerçek konuşmasını yapacağı kitle önüne bunlardan arınmış olarak çıkar.

Bilişsel Davranışçı Terapi Eğitimi

Biişsel Davranışçı Terapi eğitimi, uzman olmayan kişiler için üst düzeyde yapılması gerekmez. Eğer kendi sağlığınız için istiyorsanız alanında uzman kişiler tarafından yazılmış kitaplardan faydalanabilirsiniz. Bana sorarsanız terapistle yapmak elbette çok daha yararlıdır ancak kitaplarında yararları azımsanmayacak kadar çok. Bilişsel Davranışçı Terapi ile ilgili kitaplar en büyük yardımcınız olacaktır. Bilişsel Davranışçı Terapi kitap sayesinde uygulanıp öğrenilebilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi Hakan Türkçapar tarafından çok iyi anlatılmıştır. Bilişsel Davranışçı terapi – Temel İlkeler ve Uygulamalar kitabını Hakan Türkçapar yazmıştır. Kitaptan çok daha üst düzey bilgilere ulaşabilirsiniz.

depresyon testi
depresyon testi
sosyal fobi ve depresyon

Beck Bilişsel Davranışçı Terapi kurucusu olarak adlandırılabilecek en önemli kişidir. Bilişsel Davranışçı Terapi Judith Beck (Aaron T. Beck’in kızı) tarafından da çok güzel anlatılıyor. İngilizce seviyenize güveniyorsanız Aaron T. Beck ve Judith Beck tarafından kurulan Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy‘den Bilişsel Davranışçı Terapi konusunda en güncel bilgilere ulaşabilirsiniz.

Ayrıca ülkemizde Bilişsel Davranışçı Terapi Derneği olarak işlev gören oluşum mevcut. Dernek üyeleri Bilişsel Davranışçı Terapi yapan doktorlar ve psikologlardır.

Bilişsel Davranışçı Terapi Örnekleri

1) 13 yaşındaki kız çocuğunun cinsellik üzerine obsesyonları olduğu için doktora başvuruldu. Obsesif Kompüfsif Bozuklukta Bilişsel Davranışçı Terapi oldukça etkilidir. Uygulanan terapi sonrasında Beck Depresyon Puanında 18 puan düşüş görüldü. Obsesif düşünceleri azaldı. (1)

2) 14 yaşındaki kız çocuğu obsesif düşünceler ve zorlantılar nedeniyle kliniğe başvurur. Uygulanan Bilişsel Davranışçı Terapi ve aripiprazol tedavisi sonrasında semptomlarda önemli ölçüde azalmalar görüldü. (1)

Bilişsel Davranışçı Terapi Fiyatı

Bilişsel Davranışçı Terapi fiyatı ilden ile çok fazla değişiklik gösterir. Ayrıca değişiklik bununla da sınırlı değil. Doktordan doktora da çok fazla değişiklikler görülür. Psikologlar da Bilişsel Davranışçı Terapi uygulayabilirler. Onlarında fiyatları uzman doktorlardan farklı olabilir.

Fiyatlar 150-750 TL arasında değişmekte. Bu değişimin diğer nedeni de seans süresi. Seans süresini 15 dakika tutanlarda var 45 dakika tutanlarda.

KAYNAK

♥ Bilişsel Davranışçı Terapi PDF ve Bilişsel Davranışçı Terapi Teknikleri PDF için yorum yapınız.

1- Bilişsel Davranışçı Terapi Makale : Obsesif Kompulsif Bozukluğu Olan Ergenlerde Bilişsel Davranışçı Terapi ve Aripiprazol Birlikteliği: Olgu Sunumu. Sevim Berrin İNCİ, Ülkü AKYOL ARDIÇ, Melis İPCİ, Eyüp Sabri ERCAN.

2- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3584580/

3- Why Cognitive Behavioral Therapy Is the Current Gold Standard of Psychotherapy. Daniel David, Ioana Cristea, Stefan G. Hofmann;  Front Psychiatry. 2018; 9: 4. Published online 2018 Jan 29. doi: 10.3389/fpsyt.2018.00004

4- Cognitive Behavioral Therapy for Mood Disorders: Efficacy, Moderators and Mediators. Ellen Driessen, M.Sc. and Steven D. Hollon, Ph.D. Psychiatr Clin North Am. 2010 Sep; 33(3): 537–555. doi: 10.1016/j.psc.2010.04.005

Bilişsel ve Davranışçı Terapi -SON-

6 thoughts on “Bilişsel Davranışçı Terapi Nedir?+Uygulama

  1. Mrb.yazın cok guzel çok begendim.emegınıze sağlık.İyi hissetmek kitabın pdfsını atarmısınız.

  2. Merhaba cok guzel anlatmissiniz. Banada pdf olarak ata bilirmisiniz? Simdiden tesekkurler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir