Bipolar Bozukluk Nedir|Manik Depresif Nedir

Bipolar bozukluk tarih boyunca biline gelmiş bir hastalıktır. Birçok farklı adla anılabilir. İki uçlu bozukluk, manik depresif bozukluk, bipolar manik depresif bozukluk gibi adlarla tanımlandığı da oluyor. Yazımızda bipolar bozukluk testi çöz, bipolar bozukluk ilaçları, bipolar bozukluk nasıl anlaşılır, bipolar 2 bozukluk gibi çok merak edilen soruların cevaplarını bulabilirsiniz.

Bipolar bozukluk tedavisi makalemizde ayrıntılı olarak işlenmedi. Çünkü uzman kişiler tarafından yürütülmeli. Bipolar depresyon tedavisi hakkında bilgiler arıyorsanız majör depresyon hakkında yazdığımız yazıları okuyabilirsiniz.

Bipolar bozukluk sıklığı hakkında çeşitli kaynaklarda farklı sonuçlar yer alıyor. Bu makalelere bakarak sıklığın %1-4 arasında olduğunu söyleyebiliriz.

BİPOLAR NE DEMEKTİR? : Bipoların kelime anlamı iki uçlu demektir. Literatürde majör depresyon için sadece depresyon (çökkünlük) dönemlerinden oluştuğu için ‘tek uçlu’, bipolar bozukluk için hem depresyon hem de manik dönemlerden oluştuğu için ‘iki uçlu’ bozukluk terimleri kullanılır.

Bipolar bozukluk başlangıç yaşı genellikle 18-24 yaş arasındadır. Bu yaşlara yakın yaşlarda da başlama olabilir. Çocuklarda ve ileri yaştakilerde bipolar bozukluk başlangıcı genellikle görülmez.

  • Manik Depresif Bozukluk Nedir? : Manik depresif bozukluk, bipolar bozukluk hastalığıyla aynı hastalıktır.
  • İki Uçlu Bozukluk Nedir? İki uçlu bozukluk, manik depresif bozukluk ve bipolar bozukluk ile aynı hastalıktır.

TANIM : İki uçlu bozukluk, belli bir düzen olmaksızın, mani, hipomani, depresyon veya karma dönemlerle karakterize, kronik seyirli bir duygu durum bozukluğudur.

Bipolar bozukluk duygu durum bozukluğu sınıflandırmasının içerisinde yer alır. Daha önce bahsettiğimiz majör depresyonda bir duygudurum bozukluğuydu. Manik depresif bozuklukla majör depresyon hastalığının her ne kadar kesişme noktaları olsa da birbirinden tamamen farklı hastalıklardır.

Hastalığın manik depresif bozukluk olarak adlandırılması, hastalığın manik ve depresif dönemlerle karakterize olması nedeniyledir. İki uçlu bozukluk kendi içerisinde farklı hastalık türlerine ayrılır. Bunlardan Bipolar 1 ve Bipolar 2’den bahsedeceğim.

majör depresyon belirtileri
Duygudurum Grafiği

Yukarıdaki grafikte 0 noktasını normal duygudurum olarak kabul edersek, majör depresyonun aşırı çökkünlük olduğunu görmüştük. Bu çökkünlüğün 2 haftadan daha fazla sürmesi majör depresyon için tanı kriteriydi. Distimiyi de Majör Depresyon Çeşitleri adlı yazımızdan hatırlarsınız. Depresyon kadar aşırı olmadan var olan bir çökkünlüğün 2 yıldan daha fazla sürmesi olarak tanımlamıştık.

Öncelikle depresif dönem olarak belirtilen bildiğimiz majör depresif atak tarzında depresyon semptomlarının görüldüğü dönemdir. Bu dönemi bu yazıda anlatmayı düşünmüyorum. Çünkü Depresyon Nedir, Depresyon Nedenleri, Majör Depresyon Belirtileri isimli yazılarda uzun uzun bahsetmiştim. Bu yazının temel konusu manik atak ve bunun depresif atakla birlikte görüldüğü iki uçlu bozukluk olacak. Öncelikle mani ne demek, manik depresif ne demek ona bakalım.

Bipolar Bozukluk Belirtileri – Manik Belirtiler

Tanı Kriterlerindeki Belirtiler

Mani ve hipomani, depresyon ve distiminin karşıtı olarak düşünülebilir. Depresyonda nasıl çökkünlük oluyorsa manide de aşırı bir duygudurum yükselmesi oluyor. Kişi kendisinden beklenmeyecek şekilde hiperaktif olur. Bulaşıcı öfori (aşırı neşe) hali mevcuttur. Coşku, taşkınlık boyutunu alabilir. Coşku tamamen neşeyle ilişkili değildir. Kişilerde genellikle ‘öfke’ egemendir. Kişi yerinde durmayacak kadar hareketlidir. Günlük hayatta insanlara baktığımızda sürekli bir coşku hali içinde olmazlar.

  • Coşku

Kişinin öz saygısı abartılı bir şekilde artmıştır. Kendisine güveni de öz saygıyla birlikte artar. Bu artış sıradan olarak nitelenemez. Kişide büyüklük düşünceleri olabilir. Örneğin ”Bu dünyaya yüzyılda bir büyük adam gelir, bu yüzyıldaki benim!” tarzında cümleler duyabilirsiniz. Bu cümleleri kurarken kişi çok ciddidir ve buna inanır.

  • Öz saygı artışı ve büyüklük düşünceleri

Manik atak döneminde bireyin uyku ihtiyacı azalmıştır. Günde 1-2 saatlik uykuyla uzun dönem idare edebilir. Uyku süresi 1-2 saatin bile altında olabilir. Uyuyamamaktan dolayı değil uyku ihtiyacının olmaması nedeniyle uyku süresi azalmıştır.

  • Uyku gereksiniminde azalma

Coşkulu duygudurumla uyumlu olarak birey çok konuşkan olur. Tüm konuşmaları tabiri yerindeyse üzerine basa basa gerçekleşir.

  • Çok konuşma, vurgulu konuşma

Konuşmaları sırasında anlamaz veremeyeceğiniz fikir uçuşmaları meydana gelebilir. Bir an bir konudan bahsederken bir bakmışsınız başka bir konuya geçmiş onu da tamamlamadan bir başka konuya atlamış. Bu aynı zamanda dikkat dağınıklığının da bir göstergesidir.

  • Fikir uçuşmaları
  • Dikkat Dağınıklığı

Manik epizod dönemlerinde ‘yerinde duramama’ durumu mevcuttur. Ne yapacağını şaşırmış gibi ortalıkta gezinip durabilir. Elleri, kollar, bacakları sürekli hareket halinde olabilir. Durmadan bir işle uğraşma gereği duyabilir. Gençlerden hareketli olması beklenirken yaş arttıkça insanların biraz daha durgunlaşması beklendiği için bu durum ileri yaştakilerde daha belirgin bir hal alabilir.

  • Yerinde duramama

Bir olayın bizim için kötü sonuç oluşturacağını bilsek çok büyük ihtimalle o olaydan kaçınırız. Bipolar bozukluk hastaları manik dönemdeyken böyle değildir. Kendileri için kötü sonuç doğuracağını bilseler bile kendilerine zevk veren etkinliklere katılabilirler.

  • Kötü sonuçlarına rağmen zevk veren etkinliklere katılma
bipolar depresyon
bipolar depresyon

Günlük Hayatta Karşılaşılabilecek Manik Depresif Belirtiler

Bipolar bozukluk manik epizod hastaları dikkatli bir uzman gözlemci tarafından kolayca tanınabilir. İki uçlu bozukluk diğer tüm psikolojik hastalıklarda olduğu gibi kişinin dış görünüşünde değişiklikler meydana getirir.

Kendisine güveninin artması hastanın davranışlarından da anlaşılabilir. Abartılı renkli giyimi olur. Yaşından beklenmeyecek şekilde giyinir. 40 yaşındaki bir insanı rengarenk giysiler içinde görebilirsiniz. Renk uyumu güdülmez.

Hareketliliğin artmasından ve uyku ihtiyacının azalmasından dolayı hasta yorgun, bitkin halde olabilir. Tüm bu belirtilerin yanında, hasta kendisini iyi hisseder. Depresyondaki kişiler gibi memnuniyetsiz değildir. Bu yüzden doktora gitmeyi kabullenmez. Tedavi öncesinde ve sırasında problemlerden birisi budur.

Önceki konuda konuşmanın artmış ve baskılı olduğundan bahsetmiştik. Ayrıca çok hızlı konuşurlar ve konuşmaları yüksek seslidir. Bipolar bozukluk hastası, manik dönemdeyken konuşmalarının arasına girmek mümkün olmayabilir. Konuştukları konusunda bir yorum yapmak veya soru sormak imkansız olabilir.

Disinhibisyon olarak adlandırılan durum hastalarda olabilir. Disinhibisyon, utanma gibi duygularla yapmadığımı bazı davranışların yapılır hale gelmesidir. Uygunsuz ve yerinde olmayan davranışlar söz konusudur. Tanımadığı bir kişiyle konuşurken, toplum içinde söylenmeyecek şeyler hasta tarafından söylenebilir.

Psikotik depresyonu anlatırken sanrı ve varsanılardan söz etmiştik. (Varsanı : Hallüsinasyon, kişinin olmayan duyumları algılaması. Sanrı : Hezeyan, var olan toplumda uygun olmayan düşünceler.) Bahsettiğimiz bu belirtiler hastanın duygu durumuyla uyumludur. Çok neşeli haldeyken kendisini korkutacak hallüsinasyonlar beklenmez.

Hareketlerde artma belirgindir. Bipolar bozuk hastası manik dönemdeyken çok hareketli olmasına rağmen yorulmaz. Aşırı alışveriş yapabilir, düşüncesizce fayda sağlamayacak iş yatırımlarına girişebilir, kendisi için uygun olmayan cinsel eylemlere kalkışabilir, cinsel istek artar.

Hastanın yeme isteği artmıştır ancak çok hareketli olmasından dolayı yemek yemeye vakit bulamayabilir. Bu yüzden kilo kaybı gerçekleşebilir.

Bipolar Bozukluk Nasıl Anlaşılır?

İki uçlu bozukluk, yukarıda bahsettiğim belirtilerin gözlenmesiyle anlaşılabilir. Konuşması artmış, yerinde duramayan, çok çabuk öfkelenip çok çabuk neşeli hale bürünen, giyimi kuşamı abartılı bir hal almış, konuşmaları sırasında fikir uçuşmaları yaşayan insanlarda manik depresif bozukluk – manik dönem olabilir.

Eğer bir yakınınızda olduğundan şüpheniz varsa kesinlikle uzmana danışmalısınız. En doğru tanıyı uzman hekim koyacaktır.

Aynı zamanda bipolar bozukluk için tarama testi mevcuttur. Manik depresif bozukluk testi bu yazı içerisinde ilerleyen bölümlerde tartışılacak.

İki Uçlu Bozukluk Nedenleri

depresyon yaşayanlar
majör depresyon yaşayanlar

Bipolar bozukluk nedenlerini temel olarak biyolojik ve çevresel nedenler olarak iki ayrı başlıkta toplayabiliriz.

1- Bipolar Bozukluğun Biyolojik Nedenleri

a) Genetik

Genetik nedenler manik depresif bozukluk için önemlidir. Genetiğin bu hastalık üzerinde oynadığı rol günümüzde büyük oranda aydınlatılmıştır. Hastalığın ortaya çıkmasında genetik nedenlerin %60-80 gibi yüksek bir ağırlığı olduğu belirlenmiştir.

Birinci derece akrabalarında bipolar bozukluk bulunan kimselerin hastalığa yakalanma olasılığı 4-8 kat artmıştır. Anne ve babasında manik depresif bozukluk olan çocukların hastalığa yakalanma olasılığı %50-75 arasındadır.

Evlat edinilen çocuklarda yapılan araştırmalarda, bipolar bozukluk hastası çocukların biyolojik anne ve babalarında evlat edinen anne ve babalara göre hastalık 3 kat daha fazladır.

İkizler üzerinde yapılan çalışmalarda, tek yumurta ikizlerinde %40, çift yumurta ikizlerinde %5 hastalık birlikteliği tespit edilmiş.

b) Biyokimyasal Etkenler

Yapılan araştırmalara rağmen tıpkı majör depresyon hastalığında olduğu gibi bipolar bozukluk hastalığınında biyokimyasal mekanizmaları net olarak aydınlatılamamıştır. Yine depresyonda olduğu gibi, monoaminlerdeki sorunlardan dolayı hastalığın oluştuğunu ileri süren teoriler mevcut.

Teorilere göre, noradrenerjik – kolinerjik sistemler arası dengenin bozulduğu, kolinerjik sistemin yetersiz kaldığı söyleniyor. Serotoninin uyku, uyanıklık, iştah, cinsel istek faktörlerinde rol oynadığı ve serotonin öncülleri verildiğinde mani benzeri tablolar oluştuğundan serotonin artışının manik depresif bozukluk sebepleri arasında olabileceği düşünülüyor.

Manide dopaminin arttığı ileri sürülüyor. Bu habercilerin yanı sıra GABA, glutamat gibi diğer maddelerinde etyolojide rol oynadığı teoriler arasında.

c) Beyin Görüntüleme

Beyin görüntüleme çalışmalarında manik depresif bozukluk için bulunan bulguların net olarak bu hastalığa özgü olduğu söylenemiyor. Bulgular birbirleriyle çeliştiği için” bipolar bozuklukta beyinde şu tür bulgular bulunur” demek yanlış olur.

d) Nöroendokrin Sistem

Birçok nöroendokrin sorunlar bipolar bozukluk benzeri tabloya yol açabilir. Ancak spontan ortaya çıkan hastalıkla alakaları bulunmuyor. Bu bozukluklardan bazıları şunlar :

  • Hipo / Hipertiroidi
  • Cushing Sendromu
  • MS
  • Epilepsi
  • Kafa Travması
depresyondan kurtulma yolları
depresyondan kurtulma yolları

2- Çevresel Etkenler

Çevresel etkenlerin iki uçlu bozukluğun ortaya çıkmasında, hastalığın ilerlemesinde rol oynadığı kesin bir konu. Genetik etkenlerin olmadığı durumlarda da hastalığın görülmesi bunun kanıtıdır. Alkol bağımlılığı, ilaç bağımlılığı, yaşam şekli, psikolojik faktörler hastalığın gelişmesi ve ilerleyişinde rol oynar.

Özellikle ilk nöbetlerin ortaya çıkışında çevresel etkenler büyük önem arz ediyor. Ailenin genetik yükü arttıkça bu faktörlerin önemi azalıyor. Özellikle kadınlarda doğum öncesi dönem nöbetlerin ortaya çıkması için bir uyarıcı olabilir. Güneş ışığının fazla olduğu mevsimler mani veya hipomani ile ilişkilidir.

Bipolar Bozukluk Türleri

İki uçlu bozukluk, bipolar 1 ve bipolar 2 olmak üzere kendi içerisinde ikiye ayrılır. Bu ayrımın nedeni iki hastalığın seyirlerinin birbirinden farklı olmasıdır.

Bipolar 1 Bozukluk

Bipolar 1 bozukluk, ikinci tipe göre çok daha ağır seyreder. Kişi günlük işlevlerini göremeyebilir. Mani dönemlerini takip eden ağır depresyon dönemleri vardır. Manide yükselen duygudurumu takiben majör depresif nöbet görülür.

Bipolar 2 Bozukluk

Bipolar 2 bozukluk, birinci tipe göre daha hafif seyreder. Kişi günlük işlevlerini görmede sorunlar yaşayabilir, yine de birinci tip kadar zorlanmaz. Mani dönemleri görülmez, hipomani olarak adlandırılan maninin daha hafif formu görülür. Hipomani dönemlerini depresif ataklar takip eder.

Bipolar Bozukluk Testi

bipolar bozukluk testi
bipolar bozukluk testi

İki uçlu bozuklukla alakalı çok sorulan soruların başında manik depresif testi yer alıyor. ”Ben bipolar mıyım? ben manik depresif miyim?” gibi soruların yanıtı için psikolojik testler aranıyor. Evet, bipolar bozukluk tanı ve taraması için hazırlanmış bir test mevcut. Test, bipolar bozukluk belirtileri testi olarak bilinir.

Bu testi çözmeden önce bilmeniz gerekenler var. Bipolar bozukluk testi, sonucu ne olursa olsun kesin tanı koyucu değildir. Sonuçların bir uzmanla değerlendirilmesi gerekir. Her zaman söylerim, internet ortamında öğrendiklerinizle kendinize tanı koymayınız. Tedavi konusundaysa tanıya nazaran daha özgürsünüz. Benim önerim her ne yapıyorsanız bir uzmana danışarak yapmanız.

bipolar bozukluk testi
bipolar bozukluk testi

SORULARLA BİPOLAR BOZUKLUK

Tedavi

SORU: Manik depresif bozukluk tedavi edilmezse ne olur?

CEVAP: İki uçlu bozukluk, tedavi edilmediği takdirde ölümcül olabilir. Aynı zamanda nöbetlerin sayısı ve sıklığı artabilir. Tanı koyulduktan sonra mutlaka tedavi edilmelidir.

SORU: Bipolar bozukluğun tedavisi var mı?

CEVAP: Evet, var. İki uçlu bozukluğun tedavisi uzman kişiler tarafından yapıldığında hastalık büyük oranda kontrol altına alınabilir. Tanılı olan hastalar bir uzman tarafından tedavi edilmelidir.

SORU: Manik Depresif Bozukluk tedavisi ne kadar sürer? Bipolar bozukluk tedavisi süresi nedir?

CEVAP: İki uçlu bozuklukta nöbetler kontrol altına alındıktan sonra, genellikle 2. nöbetten sonra idame tedavisi yapılır. (Eğer ek risk faktörleri varsa, ilk nöbet çok ağır geçirilmişse ilk nöbetten sonra da idame tedavisi yapılabilir.) İdame tedavisi 5 yıla kadar sürebilir. Hasta, hastanın ailesi ve doktor birlikte karar alarak bu süreyi 5 yılın üzerine çıkarabilir.

SORU: Bipolar bozukluk iyileşir mi? Bipolar bozukluk geçer mi? Bipolar bozukluk tedavi edilir mi? Bipolar bozukluk tamamen geçer mi? Bipolar bozukluk tamamen düzelir mi?

CEVAP: Manik depresif bozukluk, tedavisi uzman doktorlar tarafından yapıldığında kontrol altına alınabilir. Ancak hiç kimse hastalığın gidişatı üzerinde net bir şey söyleyemez. Tedaviler bipolar bozuklukta görülen manik ve depresif nöbetleri büyük oranda engeller.

SORU: Bipolar bozukluk tedavisi nedir? Manik depresif bozukluk ilaçları nelerdir? 

CEVAP: İki uçlu bozuklukta ilaç tedavisi olarak ilk tercih duygu durum dengeleyicilerdir. İlaçların yanında psikoterapiler ve EKT tedavisi kullanılabilir. Hamilelerde en uygun tercih EKT’dir.

Diğer Önemli Sorular

SORU: Bipolar affektif bozukluk nedir?

CEVAP: Affektif terimi, kişinin duygulanımı ve bunun dışa vurumu olarak tarif edilebilir. Bipolar affektif bozukluk ise bu dışavurumun iki yönlü olarak bozuk olmasıdır. Manik depresif bozuklukla aynı anlama gelmektedir.

SORU: Bipolar Bozukluk genetik mi?

CEVAP: İki uçlu bozukluk nedenlerini yukarıdaki konularda detaylıca inceledik. Nedenlerine baktığımızda genetik nedenler büyük yer kaplıyor.

SORU: Manik depresif psikoz ne demek?

CEVAP: İki uçlu bozukluk daha önce manik depresif psikoz adıyla da tanımlanıyordu.

SORU: Bipolar bozukluk çalışmaya engel mi?

CEVAP: Hastalık büyük oranda tedavi edilebilir ve belirtiler en az düzeye indirilebilir. Kişilerde işlevsellik kaybı olur, ancak bu tamamen çalışmaya engel demek değildir. İlaç tedavisi, psikoterapi ve psikososyal destek terapileriyle, toplumun desteğiyle hastalar gayet rahat çalışabilir.

SORU: BB çocuğa geçer mi?

CEVAP: Hastalığın nedenleri arasında genetik faktörler bulunur. Her ne kadar genetik etki etse de manik depresif hastalığı tamamen genetik hastalık olarak tanımlayamayız. Anne ve babanın her ikisi de bipolar hastası olsa dahi çocukların hasta olma olmasığı %100 değildir. Hastalık oluşumunda başka faktörlerde vardır. Bunları iki uçlu bozukluğun nedenlerini incelediğimiz yukarıdaki konularda bulabilirsiniz.

SORU: Bipolar bozukluk çevreye zarar verir mi?

CEVAP: Antisosyal kişilik bozukluğu haricindeki psikolojik hastalık sahibi bireyler çevreye zarar verme eğiliminde değildir. Özellikle toplumun yanlış bir kanısı, şizofreni hastalarıdır. Şizofreni hastalarının zararlı olabileceği görüşü toplumda yaygındır. Ancak böyle bir durum söz konusu değildir. Manik depresif hastalar genellikle çevrelerine zarar vermezler.

SORU: Bipolar bozukluk genetik testi var mı?

CEVAP: Tanı koymak için belirtiler yeterlidir. Herhangi bir laboratuvar testi tanımlanmamıştır. Genetik test elbette yapılabilir ancak rutin değildir. Çoğunlukla bilimsel araştırmalar sırasında yapılır.

KAYNAKLAR

1- An Important Mental Health Problem: ‘Bipolar Disorder’. Çağdaş Hünkar Yeloğlu, Çiçek Hocaoğlu. Mustafa Kemal Üniv Tıp Dergisi 2017; 8(30): 41-54 Doi: 10.17944/mkutfd.323344

2- Post RM, Kupka R, Keck PE Jr, McElroy SL, Altshuler LL, Frye MA, Rowe M, et al. Further Evidence of a
Cohort Effect in Bipolar Disorder: More Early Onsets and Family History of Psychiatric Illness in More Recent Epochs. J Clin Psychiatry 2016; doi: 10.4088/JCP.15m1012

3- Patel NC, DelBello MP, Keck PE, Strakowski SM. Pheneomenology associated with age at onset in patients with bipolar disorder at their first psychiatric hospitalization. Bipolar Disord 2006; 8: 91-4.

4- Işık E. Depresyon ve Bipolar Bozukluklar. İstanbul:Görsel Sanatlar Basımevi, 2003: 467-540

5- APA. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5 ed. Arlington: American Psychiatric Association; 2013.

6- Bipolar Bozukluk Tanısı Konan Hastaların Ebeveynlerinde Ruhsal Bozukluklar. Dr. Cebrail KISA, Dr. Çiğdem AYDEMİR, Dr. Ayşe DEVRİM BAŞTERZİ, Dr. Verda TÜZER, Dr. Erol GÖKA. Türk Psikiyatri Dergisi 2004; 15(3):175-181

7- Erkıran M, Erdem K, Cüneyt E ve ark. (2003) Ergen ve erişkin başlangıçlı manide aile yüklülüğü: Karşlaştırmalı bir çalışma. Klinik Psikiyatri Dergisi, 6: 129-134

8- Bipolar Depresyon. Prof. Dr. Simavi VAHİP; KLİNİK PSİKİYATRİ 2004;Ek 1:41-44

9- Duygudurum Bozuklukları Ölçeği’nin Türkçe Uyarlamasının Bipolar Bozukluk Taramasında Geçerliği. Dr. Numan KONUK, Dr. Sibel KIRAN, Dr. Lut TAMAM, Dr. Elif KARAAHMET, Dr. Hüner AYDIN, Dr. Levent ATIK. Türk Psikiyatri Dergisi 2007; 18(2):147-154

10- Hirschfeld, Robert M.A., M.D., Janet B.W. Williams, D.S.W., Robert L. Spitzer, M.D., Joseph R. Calabrese, M.D., Laurie Flynn, Paul E. Keck, Jr., M.D., Lydia Lewis, Susan L. McElroy, M.D., Robert M. Post, M.D., Daniel J. Rapport, M.D., James M. Russell, M.D., Gary S. Sachs, M.D., John Zajecka, M.D., “Development and Validation of a Screening Instrument for Bipolar Spectrum Disorder: The Mood Disorder Questionnaire.” American Journal of Psychiatry 157:11 (November 2000) 1873-1875. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir