Psikoz Nedir? Belirtileri, Tedavisi, Nedenleri

Psikoz nedir? Psikoz kelimesi, zihni etkileyen bazı koşulları tanımlamak için kullanılır, kişi de gerçeklikle temas kaybı olmuştur. Birisi bu şekilde hastalandığında psikotik epizod denir. Psikoz döneminde, kişinin düşünceleri ve algıları bozulur. Birey, neyin gerçek olduğunu ve neyin gerçek olmadığını anlamakta zorluk çekebilir.

Psikotik bozukluk nedir? Bazı hastalıklar sürecinde psikoz belirtileri görülebilir. Bu tür hastalıklara psikotik bozukluk denir. Çok genel anlamda, şizofreni hastalığı için kullanılan terimdir. Ancak depresyon gibi diğer hastalıklarda da görülebilir.

Psikoz belirtileri sanrılar (yanlış inançlar) ve halüsinasyonlar (başkalarının görmediği veya duymadığı şeyleri görme veya duyma) içerir. Diğer belirtiler tutarsız veya saçma konuşma, durum için uygun olmayan davranışlardır. Psikotik epizod yaşayan bir kişi de depresyon, anksiyete, uyku problemleri, sosyal çekilme, motivasyon eksikliği ve genel olarak işleyiş zorluğu olabilir.

Psikotik Bozukluk – Psikoz Nedir?

Psikoz, kişinin gerçeklikle olan ilişkisinin bozulmasıdır. Bu ciddi ruhsal bozuklukların belirtisidir. Psikoz yaşayan insanlar halüsinasyon ya da sanrıları semptom olarak gösterir.

Halüsinasyonlar, gerçek bir uyaranın yokluğunda ortaya çıkan duyusal deneyimlerdir. Örneğin, işitsel halüsinasyonu olan kişilerin, anneleri etrafta olmadığında annelerine bağırdığını duyabilirsiniz. Görsel halüsinasyona sahip birisi, aslında orada olmayan eşya, canlı veya insanları görebilir.

Psikoz yaşayan kişinin gerçek kanıtlara aykırı düşünceleri de olabilir. Bu düşünceler SANRI olarak bilinir. Psikotik bozukluğu olanlar, motivasyon kaybı ve sosyal çekilme yaşarlar.

Bu deneyimler korkutucu olabilir. Ayrıca psikoz yaşayan insanların kendilerine veya başkalarına zarar vermesine neden olabilirler. Siz veya tanıdığınız biri psikoz belirtileri yaşıyorsa, hemen bir uzmana başvurun.

Psikoz Belirtileri

Psikoz, bireyin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını etkileyen bir dizi semptom içerir. Psikotik bozukluk belirtileri genellikle iki kategoriye ayrılır:

  • Pozitif Belirtiler
  • Negatif Belirtiler

Pozitif belirtiler, hareket veya düşüncelerde artma olarak tanımlanabilirken; negatif belirtiler bunlardaki azalmalar olarak görülebilir. Daha iyi anlamak için belirtileri daha yakından incelemek gerekir.

Psikoz belirtilerini tanımak, psikotik bozukluğun erkenden farkına varmayı sağlar. Belirtiler şunlardır :

  • Konsantre olmada zorluk
  • Depresyon
  • Çok uyumak
  • Anksiyete
  • Şüphe etme
  • Aileden ve arkadaşlardan uzaklaşma
  • Sanrılar
  • Halüsinasyonlar
  • Düzensiz konuşma, anlamsız konuşma
  • İntihar düşünceleri veya eylemleri

Pozitif Belirtiler

Yanılsamalar – SANRILAR

Sanrılar, kişinin kültürü ve mevcut durumuyla uyumlu olmayan yanlış inançlardır. Bu inançlar, aksini gösteren mantıklı kanıtlara rağmen sarsılamaz. Genellikle kişiye uygun değillerdir. Kişinin bu inançlarına anlam vermek zordur.

Sanrı Örnekleri :

Bir şeyler icat ettim ve bunu benden aldılar. Büyük devletlerden gelen ajanlar benim icat ettiğim, tüm insanlığı kurtaracak makineyi çaldı. Dedem onlara yardım etti.

Beni izliyorlar. İzleyenlerin özel güçleri var. Nereye gittiğimi özel güçleri sayesinde çok kolay biliyorlar. Özel güçleri sayesinde bana komplolar kuruyorlar.

Televizyon ve gazetelerden gizli mesajlar alıyorum. Bana bu mesajları uzaylılar gönderiyor. Çok yakında dünyaya atacakları bombalardan bahsediyorlar. 

Halüsinasyonlar

Halüsinasyonlar aslında orada olmayan bir şeyi görmek, duymak, hissetmek, koklamak veya tatmak demektir. Bu deneyimler, onları yaşayan kişiye tamamen gerçek görünür. En yaygın halüsinasyon türü, sesler veya müzikler duymaktır.

Sesler duyan bir kişi, duyduklarına yüksek sesle cevap verebilir. Seslerin içeriği samimi, kritik, zalim ve üzücü olabilir, hatta ne yapacağını kişiye söyleyebilir.

Genellikle başkaları tarafından fark edilen halüsinasyona tepki olarak kişinin davranışıdır. Zaman zaman insanlar varken, duyduğu seslere yüksek sesle yanıt verebilir, gördüklerinden kaçabilir.

Dağınık konuşma veya davranış

Kişinin anlaşılmayan konuşmaları veya gün içinde alışılmışın dışında, uygunsuz davranışlarıdır.

Örneğin :

  • Havaya uymayan kıyafetler giyer
  • Duruma uygunsuz duygusal tepki gösterir (örneğin ailesinden bir kişi öldüğünde gülebilir)
  • Yemek pişirme veya kendi kendine bakım gibi günlük yaşam aktiviteleri gerçekleştirmede zorluk

Negatif belirtiler

Negatif belirtiler, normal fonksiyonların azalması veya kaybolmasıdır. Bu belirtiler genellikle pozitif belirtilerden daha az belirgindir ve dikkatli bir değerlendirme gerektirir.

Olumsuz semptomların örnekleri şunlardır:

  • ifadesiz yüz, duyguların az gösterimi (apati)
  • konuşmada azalma
  • düşünme güçlükleri
  • eylemi başlatmada zorluk
  • motiasyon azalması
  • diğer insanlara ilgi eksikliği
  • anhedoni
  • kendiliğindenlik eksikliği

Sanrılar ve Halüsinasyonlar

Sanrılar ve halüsinasyonlar, psikozlu insanlar tarafından sıklıkla yaşanan çok farklı iki semptomdur. Sanrılar ve halüsinasyonlar onları yaşayan kişiye gerçek gibi görünür.

Sanrı (yanılsama), gerçeklikle çelişir ve yaygın olarak doğru kabul edilen şey olsa bile sıkıca tutulan yanlış bir inanç veya izlenimdir. Paranoya sanrıları, görkemli sanrılar ve somatik sanrılar gibi türleri vardır.

Paranoya sanrısı yaşayan insanlar, gizli mesajların kendilerine gönderildiği zaman takip edildiklerini düşünebilirler. Görkemli bir sanrıya sahip birisi abartılı bir önem duygusuna sahip olur. Kendisini süper güçleri olan kahramanlar gibi görür. Somatik sanrı, kişinin terminal bir hastalığa sahip olduğuna inanmasıdır. Gerçekte kişi gayet sağlıklıdır.

Halüsinasyon, dış uyaranların yokluğunda duyusal bir algıdır. Bu, var olmayan şeyleri görmek, duymak, hissetmek ya da koklamak anlamına gelir. Halüsinasyon gören bir kişi var olmayan şeyleri görebilir veya yalnız olduklarında insanların konuştuğunu duyabilir.

Psikoz Nedenleri

Her psikoz vakası farklıdır ve kesin neden her zaman açıkça ortada değildir. Bununla birlikte, psikoza neden olan bazı hastalıklar vardır. İlaç kullanımı, uyku eksikliği ve diğer çevresel faktörler gibi tetikleyiciler de vardır. Buna ek olarak, bazı durumlar belirli psikoz türlerine neden olabilir.

Hastalıklar

Psikoza neden olabilecek hastalıklar şunlardır:

  • Parkinson hastalığı
  • Huntington hastalığı ve bazı kromozomal bozukluklar
  • Beyin tümörleri veya kistler
  • Bazı demans türleri
  • Alzheimer hastalığı
  • HIV, frengi ve beyne saldıran diğer enfeksiyonlar
  • Bazı epilepsi türleri
  • İnme

Psikoz Gelişimi İçin Risk faktörleri

Psikoz gelişme ihtimalinin ne olduğunu tam olarak belirlemek şu anda mümkün değildir. Ancak, genetik nedenlerin psikoz nedenleri arasında olduğu kanıtlanmıştır.

Ailesinde ve birinci derece akrabalarında psikotik bozukluk olan bireyler, olmayanlara göre daha fazla risk altındadır.

22q11 olarak bilinen genetik mutasyon ile doğan çocuklar psikoz hastalığı geliştirme adına risk altındadır.

Psikoz türleri

Psikotik bozukluk türleri farklı hastalıkların seyrinde ortaya çıkabilir.

Kısa psikotik bozukluk

Bazen kısa reaktif psikoz olarak adlandırılan kısa psikotik bozukluk, bir aile üyesinin ölümü gibi aşırı kişisel stres dönemlerinde ortaya çıkar. Kısa reaktif psikoz yaşayan birisi genellikle stresin kaynağına bağlı olarak birkaç gün veya birkaç hafta içinde iyileşir.

Uyuşturucu veya alkolle ilgili psikoz

Psikoz, metamfetamin ve kokain gibi uyarıcılar da dahil olmak üzere alkol veya uyuşturucu kullanımı ile tetiklenebilir. LSD gibi halüsinojenik ilaçlar genellikle kullanıcıların gerçekten orada olmayan şeyleri görmelerine neden olur, ancak bu etki geçicidir. Steroidler ve uyarıcılar gibi bazı reçeteli ilaçlar da psikoz belirtilerine neden olabilir.

Alkol veya bazı ilaçlara ek olarak insanlar, aniden yabancı madde içmeyi ve ilaçları almayı bıraktıklarında psikotik semptomlar yaşayabilirler.

Organik psikoz

Kafa travması, beyni etkileyen bir hastalık veya enfeksiyon psikoz semptomlarına neden olabilir.

Psikotik bozukluklar

Psikotik bozukluklar stres, ilaç veya alkol kullanımı, yaralanma veya hastalık tarafından tetiklenebilir. Ayrıca kendi başlarına da görünebilirler. Aşağıdaki bozukluk türleri psikotik semptomlara sahip olabilir:

Bipolar Psikotik Bozukluk

Birisi bipolar bozukluğu olduğunda, ruh halleri çok yüksekten çok düşüğe doğru salınır. Ruh halleri yüksek ve pozitif olduğunda, psikoz belirtileri gösterebilirler. Son derece iyi hissedebilirler ve özel güçleri olduğuna inanabilirler.

Ruh halleri depresyona girdiğinde, bireyin kızgın, üzgün veya korkmuş hissettiren psikotik semptomları olabilir. Bu belirtiler arasında birinin onlara zarar vermeye çalıştığı olabilir.

Sanrısal bozukluk

Sanrısal bozukluk yaşayan bir kişi, gerçek olmayan şeylere güçlü bir şekilde inanır.

Psikotik depresyon

Bu, psikotik semptomları olan majör depresyon türüdür.

Şizofreni

Şizofreni genellikle psikotik semptomların eşlik ettiği ömür boyu süren hastalıktır.

Psikoz Tanısı

Psikoz, psikiyatrik değerlendirme yoluyla teşhis edilir. Bu, bir doktorun kişinin davranışını izleyeceği ve ne yaşadıklarıyla ilgili sorular soracağı anlamına gelir. Semptomlara neden olan altta yatan bir hastalığın olup olmadığını belirlemek için tıbbi testler kullanılabilir.

Çocuklarda ve gençlerde psikoz teşhisi

Yetişkinlerde psikoz belirtilerinin çoğu gençlerdekiyle aynı değildir. Örneğin, küçük çocukların sıklıkla konuştukları hayali arkadaşları vardır. Bu durum sadece çocuklar için normaldir. Yetişkinlerde veya gençlerde görüldüğünde psikoz belirtisi olarak kabul edilir.

Psikoz tedavisi

Psikoz tedavisi, ilaç ve terapi kombinasyonundan oluşur. Tedavi, çoğu kişinin belirtilerinde azalma sağlar.

  • Hızlı sakinleştirme

Bazen psikoz yaşayan insanlar ajite (bkz: AJİTASYON) olabilir ve kendilerini veya başkalarını incitme riski altındadır. Böyle durumlarda, onları hızlı bir şekilde sakinleştirmek gerekebilir. Yöntem hızlı sakinleştirici olarak adlandırılır. Bir doktor veya acil müdahale personeli, hastayı hızlı bir şekilde rahatlatmak için hızlı etkili enjeksiyon veya sıvı ilaç uygulayacaktır.

  • İlaçsız

Psikoz belirtileri antipsikotikler adı verilen ilaçlarla kontrol edilebilir. Antipsikotik ilaçlar halüsinasyonları ve sanrıları azaltır, insanların daha net düşünmelerine yardımcı olurlar. Reçete edilen antipsikotik ilaç semptomlara bağlı olacaktır.

Birçok durumda, insanların semptomlarını kontrol altına almak için kısa bir süre için antipsikotikler almaları yeterlidir. Şizofreni hastası olan insanlar yaşam boyu antipsikotik ilaç kullanabilirler.

  • Bilişsel davranışçı terapi

Bilişsel davranışçı terapi, düşünme ve davranışları değiştirme amacıyla bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak için düzenli olarak görüşmek anlamına gelir. Bu yaklaşımın insanların hayatlarında kalıcı değişiklikler yaptığı ve onların hastalığı daha iyi yönetmesinde etkili olduğu gösterilmiştir. 

KAYNAKLAR

1- https://www.nimh.nih.gov/health/topics/schizophrenia/raise/what-is-psychosis.shtml

2- https://www.healthline.com/health/psychosis

3- https://www.earlypsychosis.ca/pages/curious/symptoms-of-psychosis

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir